Το πείραμα της ενωμένης Ευρώπης πέρασε από πολλά κύματα μέχρι να καταλήξει στη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι μια προσπάθεια μοναδική σε ολόκληρη τη γη, μια προσπάθεια σε συνεχή εξέλιξη μια και ανά χρονικά διαστήματα αναδιατυπώνει αρχές, μέσα και στόχους χωρίς κανένας να μπορεί να υποστηρίξει πως βρέθηκε η τέλεια φόρμουλα – ακόμα.
Ένα από τα πιο σοβαρά ζητήματα που έχουν τεθεί από την πρώτη περίοδο ύπαρξής της, ήταν αυτό του Ευρωπαίου πολίτη, της Ευρωπαϊκής ιθαγένειας και των δικαιωμάτων που απορρέουν.
Έτσι τα τελευταία 20 χρόνια αλλά κύρια μετά το 1992 και την ψήφιση της Συνθήκης του Μάαστριχ, η Ε.Ε. χρησιμοποιεί συστηματικά τα πιο δυναμικά, ευέλικτα εργαλεία που διαθέτει (τα προγράμματα χρηματοδότησης δράσεων) για την πιο φιλόδοξη ομάδα στόχου (τους νέους) έτσι ώστε να μπορέσει να ενισχύσει την ιδέα της Ευρωπαϊκής ιθαγένειας.
Τόσο μέσω των εγκριτικών τους κειμένων (από το Ευρωκοινοβούλιο και την Επιτροπή), όσο και μέσω των οδηγών εφαρμογής αλλά και των Ευρωπαϊκών και εθνικών κατευθυντηρίων γραμμών, τα προγράμματα αυτά ορίζουν σαφέστατα πως μέσα στις πρώτες προτεραιότητές τους είναι η ενίσχυση της Ευρωπαϊκής ιθαγένειας.
Μιλάμε για τα προγράμματα νεολαίας, δράσεις που απευθύνονται δηλαδή στις ηλικίες απο 15 έως 28 ετών και υλοποιούνται για την περίοδο 2007 – 2013. Έχουμε πλέον μια σειρά από δράσεις που καλύπτουν τόσο την εκπαίδευση, όσο και τον χώρο των Μ.Κ.Ο. και των άτυπων ομάδων νέων αλλά και όλους τους φορείς που εμπλέκονται στην υλοποίηση πολιτικών για τους νέους. Ενδεικτικά τα προγράμματα αυτά είναι:
- Νεολαία Σε Δράση (Youth in Action)
- Κομένιους (Comenius)
- Λεονάρντο Ντα Βίτσι (Leonardo da Vinci)
- Έρασμος (Erasmus )
- Γρούντβιγκ (Grundtvig)
Οι αναλύσεις, τα στατιστικά στοιχεία και οι έρευνες που έχουν γίνει τόσο από την ίδια την Ε.Ε. όσο και από ανεξάρτητους φορείς καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα. Οι δράσεις των παραπάνω προγραμμάτων είναι ο καλύτερος τρόπος για να κατανοήσουν οι νέοι την έννοια της ενωμένης Ευρώπης, τα δικαιώματά τους, τις δυνατότητες που τους δίνει η συμμετοχή τους αυτή αλλά παράλληλα και την προοπτική για το μέλλον τους.
Δράσεις όπως η Ευρωπαϊκή Εθελοντική Υπηρεσία (E.V.S.) τα προγράμματα ανταλλαγών, Έρασμος και Λεονάρντο, έχουν αξιολογηθεί ως οι καλύτερες δράσεις με τα ποιο σημαντικά – ποιοτικά αποτελέσματα πάνω στους νέους που συμμετείχαν.
Δεν πρέπει βέβαια να παραβλέψουμε το γεγονός πως η Ε.Ε. συνειδητά τα τελευταία χρόνια διευρύνει τη λίστα των χωρών που έχουν δικαίωμα συμμετοχής στα προγράμματα αυτά και πλέον ένα μεγάλο ποσοστό δράσεων μπορεί να υλοποιηθεί σε ολόκληρο τον πλανήτη. Έτσι οι συγκρίσεις γίνονται πιο εύκολα από τους νέους, κατανοούν τα πλεονεκτήματα που τους προσφέρει η Ε.Ε., αλλά στην καθημερινότητά μας θεωρούνται αυτονόητα. Δικαιώματα στην εκπαίδευση, στην μετακίνηση, στην κοινωνική προστασία, στο δικαίωμα της συμμετοχής, των ίσων δικαιωμάτων ανδρών και γυναικών και όχι μόνο.
Όλα αυτά που σαν μικρές ψηφίδες αποτελούν το μεγάλο και ισχυρό μωσαϊκό πάνω στο οποίο έχει στηθεί η Ε.Ε. μια ένωση πολιτών, που κατοχυρώνουν σιγά μα σταθερά τα δικαιώματά τους, ισχυροποιούν το μοναδικό εναλλακτικό μοντέλο στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Μοντέλο. Ένα σύμπλεγμα θεσμών, νόμων, οδηγιών και εθιμικού δικαίου με κέντρο τον Ευρωπαίο πολίτη, που φαίνεται να αντέχει ακόμα και μέσα στην παγκόσμια οικονομική κρίση που ταλαιπωρεί τις οικονομίες το τελευταίο εξάμηνο.
Αυτό ακριβώς είναι και το κέρδος των νέων, η εκπαίδευσή τους στα δικαιώματά τους. Το σπάσιμο των εθνικών ταμπού και η σταδιακή διαμόρφωση της ταυτότητας του Ευρωπαίου πολίτη σαν μια συνιστώσα όλων των εθνικών ταυτοτήτων που αποτελούν και θα αποτελούν την Ε.Ε.
Η αναγνώριση της μη τυπικής εκπαίδευσης, του ρόλου των φορέων της κοινωνίας των πολιτών και η συνειδητή ενίσχυση των ΜΚΟ είναι τα κλειδιά για να περάσουμε το μήνυμα της Ευρωπαϊκής ιθαγένειας στους νέους πολίτες. Αυτό όμως προϋποθέτει συμμετοχή, γνώση, εκπαίδευση, αποδοχή του διαφορετικού και φυσικά καλή διάθεση σε μια προσπάθεια να αφήσουμε αυτά που μας χωρίζουν και να δουλέψουμε με αυτά που μας ενώνουν. Και όσο οι νέες γενιές θα κάνουν χρήση των δικαιωμάτων τους, θα απαιτούν περισσότερα και καλύτερα., νέες κατευθύνσεις και λιγότερη γραφειοκρατία θα είμαστε κερδισμένοι. Σαν χώρα, σαν κοινωνία αλλά και σαν ήπειρο.
Τα δικαιώματα του απορρέουν από την Ευρωπαϊκή ιθαγένεια και ειδικά για τους νέους, δεν πρέπει να μένουν απλά νομικά ή πολιτικά κείμενα σε μεγάλα βιβλία με βαριές υπογραφές, κάπου σε κάποιες προθήκες αλλά να γίνονται πράξη. Και το σύνολο των προγραμμάτων αυτών, βοηθούν στην κατεύθυνση αυτή. Αλλά και πάλι, όπως και όλα στις δημοκρατίες μας, εναπόκεινται στους πολίτες. Και εδώ ακριβώς είναι και η μεγάλη πρόκληση για όλους εμάς.
Παπαϊωάννου Μπάμπης-Youth Worker
